Chào các bạn, tôi đã quay trở lại với những góc nhìn về kinh tế đây!
Nếu bạn theo dõi tin tức những ngày qua, chắc hẳn bạn cũng thấy không khí tại các cơ quan bộ ngành đang “nóng” hơn bao giờ hết với những thay đổi nhân sự quan trọng. Một trong những chiếc ghế được dư luận quan tâm nhất chính là vị trí người đứng đầu ngành ngân hàng. Hôm nay, tôi muốn cùng các bạn ngồi lại, pha một tách cà phê và cùng phân tích về những thử thách cực đại mà tân Thống đốc NHNN Phạm Đức Ấn đang phải đối mặt.
Phải thừa nhận rằng, điều hành chính sách tiền tệ chưa bao giờ là việc dễ dàng, nhất là khi nền kinh tế toàn cầu đang ở trong một giai đoạn “nhạy cảm” với đầy rẫy những biến số khó lường từ địa chính trị đến khủng hoảng năng lượng. Vậy, những nút thắt nào đang chờ vị tư lệnh ngành này tháo gỡ? Hãy cùng tôi đi sâu vào chi tiết nhé!
1. Áp lực từ thị trường vốn và bài toán “nhập khẩu lạm phát”
Tôi nhớ PGS.TS Trần Hoàng Ngân từng chia sẻ một quan điểm rất hay: Việt Nam đã giữ vững được sự ổn định vĩ mô suốt một thập kỷ qua. Đó là một thành tựu đáng nể. Tuy nhiên, bước sang nhiệm kỳ mới, tân Thống đốc NHNN không chỉ cần duy trì thành quả đó mà còn phải đối mặt với một thực tế khắc nghiệt: Lạm phát hiện nay không chỉ đến từ việc chúng ta in bao nhiêu tiền, mà chủ yếu là do chi phí đẩy.
Bạn cứ tưởng tượng xem, khi giá xăng dầu thế giới tăng vọt do xung đột tại Trung Đông, chi phí vận chuyển (logistics) sẽ tăng theo, kéo theo giá bát phở hay cân thịt ngoài chợ cũng leo thang. Đây chính là hiện tượng nhập khẩu lạm phát. Tôi thấy rằng, việc điều hành chính sách tiền tệ lúc này giống như việc đi trên dây. Một mặt phải kiểm soát cung tiền để kìm lạm phát, mặt khác phải đảm bảo thanh khoản cho hệ thống ngân hàng để dòng vốn không bị đứt gãy.
Trong những ngày đầu nhậm chức, tôi quan sát thấy tân Thống đốc đã có những chỉ đạo rất quyết liệt để giảm mặt bằng lãi suất. Đây là một tín hiệu tích cực, nhưng để việc giảm lãi suất thực sự ngấm vào nền kinh tế thì cần nhiều hơn là những mệnh lệnh hành chính. Đó là câu chuyện về hỗ trợ thanh khoản và định hướng dòng vốn vào các lĩnh vực sản xuất thực chất thay vì chảy vào các kênh rủi ro như bất động sản hay chứng khoán nóng.
2. Hạ lãi suất: Mệnh lệnh từ hơi thở của doanh nghiệp
Tôi đã trò chuyện với nhiều chủ doanh nghiệp và câu chuyện chung luôn là: “Lãi suất cao quá, làm sao mà sống nổi!”. Thực tế, khi lãi suất huy động nằm ở mức 8-9%/năm và lãi suất cho vay vọt lên 12-13%/năm, biên lợi nhuận của doanh nghiệp gần như bị bào mòn hết.
Theo quan điểm của chuyên gia Đinh Trọng Thịnh mà tôi rất đồng tình, việc hạ lãi suất ngân hàng phải là ưu tiên hàng đầu. Tại sao ư? Vì nếu chi phí vốn quá cao, doanh nghiệp sẽ không dám mở rộng sản xuất, dẫn đến tăng trưởng kinh tế bị đình trệ. Tôi cho rằng, đây là thử thách lớn nhất về mặt kỹ trị đối với tân Thống đốc: Làm sao để hạ lãi suất vay mà vẫn giữ chân được người gửi tiền, đồng thời không tạo áp lực lên lạm phát?
Sử dụng công cụ cung tiền linh hoạt
Để giải bài toán này, NHNN cần sử dụng linh hoạt các công cụ như nghiệp vụ thị trường mở (OMO) hay tái cấp vốn. Tôi tin rằng, nếu chúng ta điều tiết tốt lượng tiền trong lưu thông, tạo ra một môi trường thanh khoản dồi dào cho các tổ chức tín dụng, lãi suất sẽ tự khắc hạ nhiệt một cách bền vững hơn.
3. Tỷ giá và cơn đau đầu mang tên “vàng”
Có một thực tế là mỗi khi thế giới biến động, người dân Việt Nam lại có xu hướng tìm đến vàng như một hầm trú ẩn an toàn. Nhưng chính cơn sốt thị trường vàng thời gian qua đã tạo ra những hệ lụy không nhỏ cho tỷ giá.
Tôi thấy rất lo ngại khi khoảng cách giữa giá vàng trong nước và thế giới có lúc chênh nhau quá lớn. Hiện tượng người dân phải mua vàng qua “giấy hẹn” không chỉ gây rủi ro cho người mua mà còn làm méo mó thị trường tiền tệ. Tân Thống đốc chắc chắn sẽ phải có những biện pháp mạnh tay hơn để bình ổn thị trường này, thu hẹp khoảng cách giá và quan trọng nhất là lấy lại niềm tin của người dân vào đồng tiền Việt Nam.
Mối quan hệ hữu cơ giữa tỷ giá và sản xuất
Bên cạnh vàng, tỷ giá hối đoái luôn là một bài toán hóc búa. Khi giá dầu tăng, nhu cầu ngoại tệ để nhập khẩu tăng cao, gây áp lực mất giá lên tiền đồng. Tôi cho rằng, sức mạnh của tỷ giá thực chất nằm ở sức khỏe của nền sản xuất trong nước. Nếu doanh nghiệp chúng ta xuất khẩu tốt, thu về nhiều ngoại tệ, áp lực lên NHNN sẽ giảm bớt. Vì vậy, chính sách tỷ giá không thể tách rời khỏi chính sách hỗ trợ sản xuất kinh doanh.
4. Những chân trời mới: Tài sản số và Công nghệ
Một điểm mà tôi thấy rất thú vị trong chương trình hành động sắp tới chính là việc quản lý tài sản số. Chúng ta không thể ngó lơ tiền mã hóa hay các loại tài sản ảo mãi được. Việc phối hợp với Bộ Tài chính để đưa loại hình này vào khung khổ pháp lý là bước đi tất yếu.
Tôi hy vọng dưới thời tân Thống đốc, chúng ta sẽ thấy một cơ chế thử nghiệm (Sandbox) rõ ràng cho các Fintech và tiền số. Điều này không chỉ giúp quản lý rủi ro, chống rửa tiền mà còn mở ra cơ hội để Việt Nam bắt kịp với xu hướng tài chính toàn cầu.
5. Hướng tới một sự tăng trưởng thực chất và nhân văn
Cuối cùng, tôi muốn nhấn mạnh rằng mọi chính sách tiền tệ, dù là lãi suất hay tỷ giá, cuối cùng đều phải phục vụ con người. Như tinh thần của Đại hội XIV mà PGS.TS Trần Hoàng Ngân đã nhắc đến: Tăng trưởng phải dựa trên năng suất lao động và đổi mới sáng tạo.
Tôi mong chờ NHNN sẽ có những gói tín dụng ưu đãi thực sự hướng vào khoa học công nghệ, hỗ trợ những doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo. Tăng trưởng không nên chỉ là những con số trên báo cáo, mà phải chuyển hóa thành chất lượng cuộc sống, thành sự hạnh phúc của mỗi người dân.
Lời kết
Chặng đường phía trước của tân Thống đốc NHNN Phạm Đức Ấn chắc chắn sẽ còn nhiều gập ghềnh. Từ việc xử lý nợ xấu, ổn định hệ thống các TCTD cho đến việc chèo lái con thuyền tiền tệ vượt qua bão táp kinh tế thế giới. Nhưng với sự quyết liệt và những bước đi bài bản ngay từ đầu, tôi tin rằng chúng ta có quyền kỳ vọng vào một chương mới tươi sáng hơn cho ngành ngân hàng Việt Nam.
Còn bạn, bạn nghĩ sao về những thách thức này? Liệu lãi suất có giảm sâu trong thời gian tới? Hãy để lại ý kiến ở phần bình luận để chúng ta cùng thảo luận nhé! Đừng quên theo dõi blog của tôi để cập nhật những phân tích kinh tế “nóng hổi” nhất!
