Chào các bạn, hôm nay tôi muốn cùng mọi người ngồi lại để mổ xẻ một vấn đề nghe có vẻ vĩ mô nhưng thực chất lại liên quan mật thiết đến “túi tiền” của quốc gia chúng ta. Nếu bạn nghĩ chuyện nợ nần chỉ là vấn đề của cá nhân hay doanh nghiệp, thì báo cáo mới nhất từ Kiểm toán Nhà nước sẽ khiến bạn phải thay đổi suy nghĩ đấy. Chúng ta đang nói về một áp lực không hề nhỏ mang tên Trái phiếu Chính phủ (TPCP) và những bài toán quản lý vốn đầy trăn trở.
1. “Quả bom” đáo hạn năm 2034: Khi áp lực dồn nén vào một thời điểm
Tôi vừa đọc qua con số quyết toán ngân sách, và thú thật là có một mốc thời gian khiến tôi phải khựng lại: năm 2034. Tại sao lại là năm này? Theo báo cáo, trong năm 2024, khối lượng phát hành Trái phiếu Chính phủ đạt con số khổng lồ 330.375 tỷ đồng. Điều đáng nói là phần lớn các khoản vay này lại tập trung vào kỳ hạn 10 năm.
Các bạn cứ tưởng tượng thế này, việc chúng ta ồ ạt vay tiền với cùng một thời hạn trả nợ sẽ tạo ra một “đỉnh núi” chi trả trong tương lai. Cụ thể, vào năm 2034, khối lượng trái phiếu đáo hạn dự kiến sẽ vọt lên tới 293.416 tỷ đồng. Con số này cao gấp hơn 2 lần so với mức trung bình của giai đoạn 2025-2033. Tôi thấy đây là một áp lực cực kỳ lớn cho công tác trả nợ của Chính phủ lúc bấy giờ. Việc dồn nợ vào một thời điểm như vậy đòi hỏi một kế hoạch tài chính cực kỳ linh hoạt, nếu không muốn nói là rất căng thẳng để xoay xở nguồn tiền chi trả.
2. Những điểm nghẽn trong quản lý ngân quỹ: Tiền để không cũng là lãng phí
Một chi tiết khác trong báo cáo khiến tôi trăn trở là cách chúng ta đang vận hành ngân quỹ nhà nước. Tôi nhận thấy dường như chúng ta đang có những nguồn lực nhàn rỗi nhưng chưa được tối ưu hóa hiệu quả. Kiểm toán Nhà nước đã chỉ rõ rằng trong năm 2024, Bộ Tài chính chưa xem xét khả năng cho vay tối đa từ ngân quỹ để cân đối lại việc phát hành Trái phiếu Chính phủ.
Thêm vào đó, câu chuyện về Quỹ tích lũy trả nợ cũng là một điểm trừ đáng tiếc. Với số dư tiền gửi không kỳ hạn bình quân tại Kho bạc Nhà nước lên tới 3.934 tỷ đồng, nhưng nguồn tiền này lại không được gửi có kỳ hạn tại các ngân hàng thương mại để sinh lời. Trong khi đó, chúng ta hoàn toàn có thể dự báo được luồng tiền để chia nhỏ các khoản gửi linh hoạt, vừa đảm bảo thanh toán, vừa mang lại lợi ích kinh tế.
Chưa hết đâu nhé, tôi còn thấy một nghịch lý khác: Bộ Tài chính gửi tiền ngoại tệ có kỳ hạn tại ngân hàng với lãi suất 0%, trong khi Kho bạc Nhà nước vẫn phải đi mua ngoại tệ bên ngoài. Cách quản lý này thực sự là một dấu hỏi lớn về tính hiệu quả trong việc điều tiết nguồn lực quốc gia.
3. Nghịch lý vốn ODA: Chưa dùng đã phải trả phí
Đây có lẽ là phần gây xót xa nhất trong báo cáo mà tôi muốn chia sẻ với các bạn. Chúng ta đi vay vốn ODA và vốn vay ưu đãi nước ngoài để phát triển hạ tầng, nhưng thực tế triển khai lại gặp quá nhiều rào cản. Có những dự án dù đã ký hiệp định nhưng chưa hề giải ngân được đồng nào, vậy mà vẫn phải bấm bụng trả phí cam kết hàng trăm tỷ đồng.
Cụ thể những con số “biết nói”:
- Dự án Metro số 2 TP.HCM (Bến Thành – Tham Lương): Tính đến cuối năm 2024, chúng ta đã phải trả phí lên tới 113,49 tỷ đồng dù dự án vẫn đang loay hoay.
- Dự án thoát nước và xử lý nước thải TP Hạ Long: Cũng ngốn mất 3,75 tỷ đồng tiền phí tính đến cùng thời điểm.
Điều đáng nói là những dự án này đã có quyết định dừng sử dụng vốn vay hoặc đang làm thủ tục dừng. Tôi tự hỏi, tại sao chúng ta lại để tình trạng “tiền mất tật mang” này kéo dài? Kiểm toán Nhà nước đã rất quyết liệt khi đề nghị Chính phủ chỉ đạo kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm của các đơn vị liên quan. Đây không chỉ là câu chuyện về tiền bạc, mà còn là trách nhiệm với nguồn lực chung của nhân dân.
4. Bài toán giải ngân và sự phục hồi kinh tế
Nhìn rộng hơn ra toàn cảnh bức tranh đầu tư công, tôi thấy tỷ lệ giải ngân vẫn là một “nút thắt” khó gỡ. Bình quân cả nước đạt 81,8%, nhưng riêng vốn ODA thì chỉ đạt vỏn vẹn 51,8%. Thậm chí, có những bộ ngành và địa phương tỷ lệ giải ngân trong 2 năm liên tiếp dưới 30%.
Trong bối cảnh GDP quý I/2026 (theo dự báo trong báo cáo) tăng trưởng tích cực ở mức 7,83%, chúng ta thấy rõ kinh tế đang phục hồi. Tuy nhiên, nếu những điểm nghẽn về vốn đầu tư công và áp lực nợ công không được xử lý dứt điểm, đà tăng trưởng này sẽ gặp rất nhiều thách thức.
Kết luận của tôi
Qua những phân tích trên, tôi thấy rằng quản lý tài chính quốc gia không chỉ đơn thuần là đi vay và trả nợ, mà là nghệ thuật sử dụng đồng vốn sao cho hiệu quả nhất. Việc tập trung nợ vào kỳ hạn 10 năm tạo ra rủi ro thanh khoản lớn trong tương lai, trong khi việc lãng phí phí cam kết ODA là một bài học đắt giá về công tác chuẩn bị đầu tư.
Tôi hy vọng rằng những kiến nghị từ Kiểm toán Nhà nước sẽ được thực hiện nghiêm túc để chúng ta có một nền tài chính quốc gia khỏe mạnh hơn, chuẩn bị sẵn sàng cho những cột mốc quan trọng như năm 2034 sắp tới. Còn các bạn, bạn nghĩ sao về việc chúng ta đang phải trả phí cho những khoản vay chưa dùng đến? Hãy chia sẻ cùng tôi nhé!
